Tìm hiểu về khẩu độ. 6 Yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh

0

Khi bạn mới làm quen với nhiếp ảnh, sẽ có lúc bạn được nghe loáng thoáng qua những cụm từ như: “khép khẩu“, “mở banh khẩu“, “F mấy?” ,…Có thể ban đầu chưa quen bạn sẽ hơi lùng bùng lỗ tai nhưng đó là những từ liên quan đến thuật ngữ “Khẩu độ”. Vậy khẩu độ là gì? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu qua bài viết này nhé

1. Khẩu độ là gì?

Khẩu độ có thể được định nghĩa là độ mở trong ống kính mà qua đó ánh sáng đi vào máy ảnh. Để dễ hiểu hơn thì hãy thử nghĩ về cách đôi mắt của bạn hoạt động. Khi bạn đang từ trong nhà và đi ra ngoài trời nắng gắt, đồng tử của bạn sẽ co lại để giảm bớt lượng ánh sáng đi vào, giúp chúng ta cảm thấy bớt chói.

Trong nhiếp ảnh, “đồng tử” của ống kính được gọi là khẩu độ. Bạn có thể thay đổi kích thước của khẩu độ để cho phép nhiều ánh sáng đi đến cảm biến máy ảnh nhiều hay ít. Hình ảnh dưới đây sẽ giúp bạn dễ dàng hình dung:

Hình ảnh khẩu độ và lá khẩu
Ảnh minh họa khẩu độ của ống kính (lens)
Đóng mở khẩu độ của ống kính (lens)
Ảnh minh họa khả năng đóng mở của khẩu độ giống như đồng tử (con ngươi) trong mắt người

2. Tác động của khẩu độ đến hình ảnh

Việc thay đổi khẩu độ sẽ làm thay đổi nhiều yếu tố của 1 bức ảnh. Trong phạm vi bài này sẽ chỉ đề cập 2 yếu tố quan trọng và dễ nhận thấy nhất, đó là: độ phơi sáng và độ sâu trường ảnh (DOF)

a. Khẩu độ tác động đến phơi sáng

Một trong những tác động dễ nhận thấy nhất khi ta thay đổi khẩu đô đó là độ sáng hoặc độ phơi sáng của hình ảnh của bạn. Khi tăng hoặc giảm kích thước khẩu độ, nó sẽ thay đổi lượng ánh sáng tổng thể đi đến cảm biến máy ảnh của bạn.

Khẩu độ lớn (độ mở rộng) sẽ truyền nhiều ánh sáng, dẫn đến ảnh sáng hơn. Ngược lại với khẩu độ nhỏ sẽ làm cho ảnh tối hơn. Hãy xem hình minh họa bên dưới để biết nó ảnh hưởng đến độ phơi sáng như thế nào:

Khẩu độ ảnh hưởng đến phơi sáng
Ảnh minh họa việc thay đổi khẩu độ sẽ làm thay đổi độ phơi sáng của ảnh chụp

Trong môi trường tối, trong nhà hoặc vào ban đêm bạn có thể sẽ muốn chọn một khẩu độ lớn để thu được nhiều ánh sáng nhất có thể. Đây cũng là lý do tại sao đồng tử của bạn giãn ra khi trời bắt đầu tối.

b. Khẩu độ tác động đến độ sâu trường ảnh (DOF)

Bên cạnh việc tác động đến độ phơi sáng thì khẩu độ cũng làm ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh.

  • Khẩu độ lớn => độ sâu trường ảnh “mỏng” hoặc “nông”
  • Khẩu độ nhỏ => độ sâu trường ảnh “dày” hoặc “sâu”
Khẩu độ ảnh hưởng đến độ sâu trường ảmj
Ảnh chụp với độ sâu trường ảnh mỏng làm hậu cảnh (background) bị mờ

Trong ảnh trên, bạn có thể thấy hình ảnh cô gái được thể hiện sắc nét, trong khi hậu cảnh bị mờ không thấy rõ chi tiết.

Ở đây, nhiếp ảnh gia đã chọn khẩu độ lớn để tạo hiệu ứng lấy nét nông, giúp thu hút sự chú ý của người xem vào chủ thể hơn là hậu cảnh rối rắm phía sau. Có thể bạn đã từng nghe qua đâu đó cụm từ “chụp xóa phông” thì đây chính là ví dụ điển hình đấy.

Đôi khi bạn có thể tạo khung cho đối tượng của mình bằng cách sử dụng tiền cảnh như ví dụ dưới đây:

Khẩu độ ảnh hưởng đến độ sâu trường ảmj

Một mẹo nhỏ để ghi nhớ mối quan hệ này:

Khẩu độ lớn dẫn đến hiệu ứng nhòe tiền cảnh và hậu cảnh.

Chính vì vậy việc để khẩu độ lớn thường được áp dụng trong thể loại chụp ảnh chân dung khi tách được đối tượng (người mẫu) ra khỏi tiền cảnh và hậu cảnh, giúp đối tượng được nổi bật và hút sự chú ý của người xem hơn.

Mặt khác, khẩu độ nhỏ là thông số lý tưởng cho các thể loại nhiếp ảnh như phong cảnh kiến ​​trúc. Trong bức ảnh phong cảnh bên dưới, người chụp đã sử dụng một khẩu độ nhỏ để đảm bảo rằng cả tiền cảnh và hậu cảnh đều sắc nét nhất có thể:

Khẩu độ ảnh hưởng đến độ sâu trường ảmj
Để khẩu độ nhỏ (khép khẩu) sẽ giúp ảnh nét nhất có thể từ tiền cảnh đến hậu cảnh

Dưới đây là một so sánh nhanh cho thấy sự khác biệt giữa việc sử dụng khẩu độ lớn so với khẩu độ nhỏ:

so sánh độ sâu trường ảnh giữa khẩu độ f/4 và f/32
Ảnh so sánh sự khác biệt khi để khẩu độ lớn và khẩu độ nhỏ

Như bạn có thể thấy, bức ảnh bên trái chỉ có đầu của con bò sát xuất hiện tập trung và sắc nét, còn tiền cảnh và hậu cảnh đều mờ. Trong khi ảnh bên phải có mọi thứ từ trước ra sau đều sắc nét.

3. F-stop là gì?

Ở những phần trên, chúng ta chỉ đề cập chung chung về việc khẩu độ LỚN và NHỎ. Tuy nhiên, khẩu độ còn được biểu thị dưới dạng một số được gọi là “f-number” hoặc “f-stop”, với chữ “f” xuất hiện trước số, ví dụ như f/8.

Trên màn hình LCD hoặc kính ngắm, khẩu độ của bạn sẽ trông giống như sau: f/2, f/3.5, f/8, v.v. Một số máy ảnh bỏ qua dấu gạch chéo và viết f-stop như thế này: f2, f3.5, f8, v.v. Ví dụ: máy ảnh Nikon dưới đây được đặt ở khẩu độ f/8:

F stop trên máy ảnh
Khẩu độ được hiển thị bằng số F, và khẩu độ trong hình đang là f/8.

Vì vậy, f-stop là một cách mô tả kích thước của khẩu độ cho một bức ảnh cụ thể. Do f-stop có khá nhiều vấn đề để tiếp cận nên WOWPHOTO sẽ có một bài viết khác chi tiết hơn để bạn tham khảo.

4. Khẩu độ lớn và Khẩu độ nhỏ

Có một nhược điểm – một phần quan trọng của khẩu độ gây nhầm lẫn cho các nhiếp ảnh gia bắt đầu hơn bất kỳ thứ gì khác. Đây là điều bạn thực sự cần chú ý và hiểu đúng: Số nhỏ biểu thị số lớn, trong khi số lớn thể hiện khẩu độ nhỏ.

Đó không phải là một lỗi đánh máy. Ví dụ: f/2.8 lớn hơn f/4 và lớn hơn nhiều so với f/11. Hầu hết mọi người thấy điều này thật khó xử, vì chúng ta đã quen với việc có số lượng lớn hơn đại diện cho các giá trị lớn hơn. Tuy nhiên, đây là một thực tế cơ bản của nhiếp ảnh.

Ví dụ, khi bạn đang xử lý điểm dừng f/16, bạn có thể nghĩ về nó giống như phân số 1/16. Hy vọng rằng, bạn đã biết rằng một phân số như 1/16 rõ ràng nhỏ hơn nhiều so với 1/4. Vì lý do chính xác này, khẩu độ f/16 nhỏ hơn f/4.

Vì vậy, nếu các nhiếp ảnh gia đề xuất khẩu độ lớn cho một loại nhiếp ảnh cụ thể, họ sẽ bảo bạn sử dụng một cái gì đó như f/1.4, f/2 hoặc f/2.8. Và nếu họ đề xuất khẩu độ nhỏ cho một trong những bức ảnh của bạn, họ khuyên bạn nên sử dụng một cái gì đó như f/8, f/11 hoặc f/16.

Ví dụ, khẩu độ ở f/2.8 lớn hơn f/4 và lớn hơn nhiều so với f/11. Hãy cùng xem qua hình bên dưới

Bảng kích thước khẩu độ
Ảnh minh họa kích thước khẩu độ

Mới nghe thì có vẻ kỳ lạ, mà để giải thích sâu thì dài dòng, bạn chỉ cần biết là: F-stop của khẩu độ là phân số.

Ví dụ: khi f-stop của bạn là f/16, bạn có thể nghĩ về nó giống như phân số 1/16.

Và với kiến thức toán học cơ bản thì ta đều biết một phân số như 1/16 rõ ràng là nhỏ hơn nhiều so với 1/4. Vì lý do này nên khẩu độ f/16 nhỏ hơn f/4.

Nhìn vào mặt trước ống kính máy ảnh của bạn, đây là những gì bạn sẽ thấy:

khẩu độ tại F4 và F16

Vì vậy, quay lại một số thuật ngữ đã đề cập ở đầu bạn viết, nếu như ai đó khuyên bạn nên “mở banh khẩu” thì bạn hãy nghĩ ngay đến những con số như f/1.4, f/2 hoặc f/2.8. Đây là những thông số khẩu độ tối đa mà một số ống kính cao cấp có thể mở hết mức.

Canon EF 100mm F/2.8L Macro IS USM
Ví dụ ống kính Canon EF 100mm F/2.8L Macro thì sẽ có độ mở khẩu lớn nhất là F/2.8

Ngược lại nếu ai đó bảo bạn nên “khép khẩu” có nghĩa họ đang muốn nhắc bạn để khẩu độ  f/8, f/11 hoặc f/16.

 

5. Khẩu độ ảnh hưởng đến chất lượng phơi sáng

Khẩu độ có một số hiệu ứng trên ảnh của bạn. Một trong những điều quan trọng nhất là độ sáng hoặc độ phơi sáng của hình ảnh của bạn. Khi khẩu độ thay đổi kích thước, nó sẽ thay đổi tổng lượng ánh sáng chiếu tới cảm biến máy ảnh của bạn – và do đó độ sáng của hình ảnh của bạn.

Một khẩu độ lớn (một lỗ mở rộng) sẽ truyền rất nhiều ánh sáng, dẫn đến một bức ảnh sáng hơn. Một khẩu độ nhỏ làm ngược lại, làm cho bức ảnh tối hơn. Hãy xem hình minh họa dưới đây để xem nó ảnh hưởng đến phơi nhiễm như thế nào:

Trong môi trường tối – trong nhà hoặc vào ban đêm – bạn có thể sẽ muốn chọn khẩu độ lớn để thu được càng nhiều ánh sáng càng tốt. Đây là cùng một lý do tại sao đồng tử của bạn giãn ra khi trời bắt đầu tối.

6. Khẩu độ ảnh hưởng đến độ sâu trường ảnh

Hiệu ứng quan trọng khác của khẩu độ là độ sâu trường ảnh. Độ sâu trường ảnh (DOF) là số lượng ảnh của bạn xuất hiện sắc nét từ trước ra sau. Một số hình ảnh có độ sâu trường ảnh mỏng mỏng hoặc hoặc nông cạn, trong đó hậu cảnh hoàn toàn không tập trung. Các hình ảnh khác có độ sâu trường ảnh lớn và góc sâu của Hoàng tử, trong đó cả nền trước và nền sau đều sắc nét.

Trong hình ảnh trên, bạn có thể thấy rằng cô gái đang lấy nét và xuất hiện sắc nét, trong khi hậu cảnh hoàn toàn mất nét. Sự lựa chọn khẩu độ đóng một vai trò lớn ở đây. Tôi đặc biệt sử dụng khẩu độ lớn để tạo hiệu ứng lấy nét nông. Điều này giúp tôi đưa sự chú ý của người xem vào chủ đề, thay vì bối cảnh bận rộn. Nếu tôi đã chọn khẩu độ nhỏ hơn nhiều, tôi sẽ không thể tách đối tượng của mình khỏi hậu cảnh một cách hiệu quả.

Một mẹo để ghi nhớ mối quan hệ này: khẩu độ lớn dẫn đến một lượng lớn cả mờ nền trước và hậu cảnh. Điều này thường được mong muốn đối với ảnh chân dung hoặc ảnh chung của các đối tượng mà bạn muốn cách ly đối tượng.

Cách chọn khẩu độ phù hợp

Hoặc, nếu bạn ở trong môi trường tối hơn, bạn có thể muốn sử dụng khẩu độ lớn như f / 2.8 để chụp ảnh có độ sáng phù hợp (một lần nữa, như khi đồng tử mắt của bạn giãn ra để chụp từng chút ánh sáng cuối cùng):

Đối với độ sâu trường ảnh, hãy nhớ rằng giá trị khẩu độ lớn như f / 2.8 sẽ dẫn đến độ mờ hậu cảnh lớn (lý tưởng cho chân dung lấy nét nông), trong khi các giá trị như f / 8, f / 11 hoặc f / 16 sẽ giúp bạn chụp các chi tiết sắc nét ở cả tiền cảnh và hậu cảnh (lý tưởng cho phong cảnh, kiến ​​trúc và chụp ảnh macro).

Đừng băn khoăn nếu ảnh của bạn quá sáng hoặc tối ở cài đặt khẩu độ bạn đã chọn. Hầu hết thời gian, bạn sẽ có thể điều chỉnh tốc độ màn trập của mình để bù – hoặc tăng ISO nếu bạn đạt giới hạn tốc độ màn trập sắc nét.

Dưới đây là một biểu đồ nhanh chóng đưa ra tất cả mọi thứ chúng tôi đã đề cập cho đến nay:

Kích thước khẩu độSự phơi nhiễmĐộ sâu của trường
f / 1.4Rất lớnCho phép nhiều ánh sángRất mỏng
f / 2.0LớnMột nửa ánh sáng bằng f / 1.4Gầy
f / 2.8LớnMột nửa ánh sáng bằng f / 2Gầy
f / 4.0Vừa phảiMột nửa ánh sáng bằng f / 2.8Mỏng vừa phải
f / 5,6Vừa phảiMột nửa ánh sáng bằng f / 4Vừa phải
f / 8.0Vừa phảiMột nửa ánh sáng bằng f / 5.6Lớn vừa phải
f / 11.0NhỏMột nửa ánh sáng bằng f / 8Lớn
f / 16.0NhỏMột nửa ánh sáng bằng f / 11Lớn
f / 22.0Rất nhỏMột nửa ánh sáng bằng f / 16Rất lớn

Vậy là qua bài viết này, chúng tôi đã đem đến cho bạn cái nhìn sương sương về khẩu độ, một trong ba yếu tố quan trọng của tam giác phơi sáng. Chỉ cần nắm vững những khái niệm ở bài viết này sẽ giúp bạn nắm bắt nhanh hơn trên chặng đường nghiên cứu về nhiếp ảnh đầy thú vị và màu sắc.

Nguồn bài viết và hình ảnh: photographylife.com

Biên tập: pus.edu.vn

Leave A Reply

Your email address will not be published.